Hiện tượng Déjàvu được chia thành 2 loại chính:
- Déjà vu do bệnh lý gây ra, thường liên quan đến bệnh lý động kinh. Hoặc khi kéo dài hoặc thường xuyên một cách bất thường. Hoặc kết hợp với các triệu chứng khác như ảo giác, hoang tưởng; và thường là dấu hiệu của các bệnh tâm thần.
- Hiện tượng Déjà vu không phải bệnh lý. Loại này thường xảy ra ở những người khỏe mạnh. Theo các thống kê thì những người đi du lịch nhiều hoặc xem phim nhiều sẽ gặp qua Déjà vu nhiều hơn những người khác. Nhiều nghiên cứu cho thấy Déjà vu giảm dần theo độ tuổi.
Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng Déjà vu là gì?
Vấn đề ở vùng lưu trữ trí nhớ
Vấn đề có thể xảy ra ở vùng não lưu trữ trí nhớ ngắn hạn và trí nhớ dài hạn (short and long term memory). Một số nghiên cứu đưa ra giả thuyết rằng, thông tin mà bạn thu thập từ thế giới xung quanh có thể bị nhập chung từ vùng trí nhớ ngắn hạn sang vùng trí nhớ dài hạn, chúng bỏ qua cơ chế chuyển giao hoặc sàng lọc thông tin.
Khi một thông tin mới được thu nhận, sự trì hoãn chuyển giao thông tin và sàng lọc khiến cho não bộ nhầm lẫn giữa ký ức và thông tin mới. Điều này khiến bạn có cảm giác như bạn đang trải nghiệm lại một điều trong quá khứ chứ không phải đang trải nghiệm một sự kiện mới hoàn toàn. Đây chỉ là cảm giác “bị đánh lừa” nên bạn sẽ không thể nào nhớ lại thời điểm sự kiện đã xảy ra.
Hiện tượng này sẽ xảy ra khi não bạn liên kết một trải nghiệm cũ với trải nghiệm hiện tại, ngoài ra vì giữa hai sự kiện có nhiều điểm tương đồng nên khiến bạn có cảm giác như hai sự kiện này là một.
Bên cạnh đó, không nhất thiết là bạn phải trải qua một sự kiện mà đôi khi chỉ là bạn từng mơ hoặc từng suy nghĩ nhiều nó. Ví dụ như, bạn từng mơ về cuộc gặp gỡ giữa bạn và thần tượng của mình, đến khi bạn tham gia concert của thần tượng thì đột nhiên bạn có cảm giác như mình đã từng trải qua tình huống này trước đây. Đây là cơ chế tiếp nhập những thông tin quen thuộc của não bộ.
Những yếu tố khác gây hiện tượng Deja vu là gì?
Các nhà nghiên cứu cũng đã thống kê thấy có một số yếu tố đặc trưng tác động đến sự xuất hiện của trải nghiệm Deja vu như:
- Tuổi tác: Déjà Vu thường gặp nhiều nhất ở những ở những người trẻ tuổi và ít gặp khi bạn lớn tuổi hơn.
- Giới tính: Nam giới và phụ nữ dường như có trải nghiệm Déjà Vu với tần suất gần tương đương nhau.
- Điều kiện sống: Theo một số nghiên cứu, Déjà Vu phổ biến hơn ở những người có mức sống tốt hơn hay trình độ học vấn cao hơn.
- Tần suất đi du lịch: Những ai hay đi du lịch cũng sẽ có nhiều khả năng trải nghiệm Déjà Vu thường xuyên.
- Tình trạng căng thẳng: Nhiều kết quả cũng đã chứng minh rằng Déjà vu phổ biến hơn khi bạn ở vào trạng thái mệt mỏi hoặc căng thẳng.
- Thuốc điều trị: Một nghiên cứu được công bố vào năm 2001 phát hiện trường hợp một người đàn ông 39 tuổi khỏe mạnh đã trải nghiệm deja vu thường xuyên khi dùng amantadine và phenylpropanolamine để điều trị cúm.
